Suýt chạy thận vì đường tăng gấp 11 lần

Ông H. mệt, khô cổ, khát nước, bí tiểu, hai chân co cứng và đau bắp chân nhiều, phát hiện đường tăng gấp 11 lần. Nếu không điều trị sớm khả năng chạy thận cao.

Bác sĩ CKI Phạm Lê Ngọc Thuận, khoa Hồi sức Cấp cứu (ICU), BVĐK Tâm Anh TP.HCM cho biết nếu bệnh nhân nhập viện muộn, khả năng cao bị các biến chứng do nhiễm toan ceton như: suy thận nặng phải chạy thận nhân tạo, hôn mê và tử vong.

Nghĩ tiểu đường nhẹ như cảm cúm

Ông N.D.H. (47 tuổi, Lâm Đồng) là thầy giáo dạy học ở trường cấp 3. Vào tháng 3/2023 ông bỗng bị tê liệt nửa người, được cấp cứu ở bệnh viện gần nhà. Bác sĩ chẩn đoán ông bị đột quỵ. Sau điều trị, ông H. đi lại bình thường và được về nhà.

Tháng 5, ông đi tái khám. Kết quả chẩn đoán bị tăng huyết áp, suy thận mạn giai đoạn 1, tiểu đường type 2, gút, mỡ máu. Ông được kê thuốc điều trị tại nhà. Cuối tháng 7 tái khám, bác sĩ cho biết ông đã suy thận giai đoạn 3.

Về bệnh tiểu đường, ông H. được điều trị bằng thuốc uống ngày 2 viên nhưng ông lại không tuân thủ chế độ ăn của người bệnh tiểu đường và không thuốc uống đều đặn. Ông H. cho biết: “Thi thoảng vì bận rộn và nghĩ bệnh tiểu đường nhẹ như cảm cúm, không ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe nên tôi hay quên uống thuốc. Khẩu phần ăn hàng ngày không thay đổi so với trước.”

Gần đây, ông bỗng thấy người mệt, yếu, cổ họng khô, khát nhiều, khoảng 40 phút đi tiểu 1 lần. Thiết nghĩ mình bị mất nước, ông H. uống 3 chai nước ngọt. Tình trạng bệnh không đỡ, ông H. mệt hơn, đi tiểu phải rặn, hai chân co cứng và đau nhiều. Ông được người thân đưa đến BVĐK Tâm Anh TP.HCM.

Bác sĩ CKI Đặng Thị Oanh, khoa Cấp cứu, BVĐK Tâm Anh TP.HCM cho biết bệnh nhân H. nhập viện trong tình trạng co cứng bắp chân và đau nhiều, mệt. Nhận thấy các triệu chứng lâm sàng giống tình trạng hạ canxi máu. Ngay lập tức bác sĩ cho bệnh nhân truyền canxi, triệu chứng co rút cơ và tình trạng đau giảm ít. Kết quả xét nghiệm máu cho thấy natri hạ thấp còn 107 mmol/L (chỉ số bình thường 135 – 145 mmol/L), creatinin tăng 371.9 umol/L (chỉ số bình thường nam giới từ 59 – 104 umol/L), đặc biệt tình trạng hạ canxi không phù hợp với bệnh cảnh lâm sàng, khi đo đường cho ông H. máy báo lượng đường vượt ngưỡng đo của máy (trên trên 27,8 mmol/l, khoảng 500 mg/dL). Nghi ngờ bệnh nhân nhiễm toan ceton, ngay lập tức ông H. được truyền insulin và bù dịch đẳng trương, đồng thời hội chẩn bác sĩ khoa ICU.

Bác sĩ Phạm Lê Ngọc Thuận cho biết kết quả xét nghiệm máu đường huyết ông H. cao 74,39 mmol/L (chỉ số bình thường khoảng 4,11 – 6,05 mmol/L), natri máu giảm còn 105 mmol/L (chỉ số bình thường 135 – 145 mmol/L), chỉ số ceton trong máu cao 3.33 mmol/L (chỉ số bình thường từ 0,03 – 0,3 mmol/L). Bệnh nhân nhiễm toan ceton nhẹ nhưng nếu cấp cứu muộn từ 1 – 2 ngày sẽ phải chạy thận, suy tim, hôn mê, tử vong.

Chỉ số natri máu của người bệnh hạ rất thấp, bình thường natri hạ thấp hơn 125 mmol/L sẽ được cảnh báo với những biến chứng như: phù não có thể dẫn đến hôn mê và tử vong. Tuy nhiên, ở trường hợp bệnh nhân H. dù natri máu hạ rất thấp 107 mmol/L nhưng không bị biến chứng. Điều này nghi ngờ bệnh nhân hạ natri máu giả do đường huyết cao.

Ông H. được truyền insulin liên tục giúp đưa đường huyết về ngưỡng ổn định và truyền dịch natri 0,9 %. Sau 1 ngày nhập viện, ông H. tỉnh táo hơn, không còn đau bắp cơ và co rút chân, tình trạng khát nước, mệt, bí tiểu giảm nhiều. Đường huyết đo tại giường của ông về mức 200 mg/dL. Natri máu đã về mức an toàn trong khoảng 135 – 145 mmol/L. Bác sĩ Thuận cho biết tình trạng hạ natri giả do đường huyết tăng cao, khi đường giảm thì natri sẽ về mức bình thường.

Ông H. chia sẻ: “Tôi lo lắng mình bị như thế này là do bệnh thận, tôi rất sợ phải chạy thận, nhưng may bác sĩ nói tôi mệt như vậy là do tiểu đường. Hiện bệnh thận của tôi không bị ảnh hưởng gì nên rất mừng. Sắp hết nghỉ hè, tôi phải đi dạy trở lại, phụ giúp vợ nuôi 3 người con.”

Bác sĩ Thuận giải thích nhiễm toan ceton là biến chứng cấp tính của bệnh đái tháo đường đặc trưng với tăng đường huyết, tăng ceton trong máu, nhiễm toan chuyển hóa. Tình trạng này thường xảy ra ở người tiểu đường type 1. Triệu chứng nhiễm toan ceton gồm: nôn, buồn nôn, đau bụng, hôn mê… Nếu không điều trị kịp thời có thể dẫn đến tử vong.

Khi một người bị tiểu đường cơ thể sản xuất insulin không đủ hoặc sử dụng insulin không hiệu quả. Insulin đóng vai trò như chìa khóa đưa đường trong máu đi vào các tế bào để chuyển hóa thành năng lượng. Khi không có đủ insulin cơ thể bắt đầu phân hủy chất béo làm nhiên liệu gây tích tụ axit trong máu gọi là ceton.

Chạy thận do tiểu đường

Tiến sĩ bác sĩ Trần Hữu Thanh Tùng, khoa Nội tiết – Đái tháo đường, BVĐK Tâm Anh TP.HCM cho biết, suy thận mạn thường gặp ở người đái tháo đường. Bệnh nhân có thể bị suy thận trước khi bị tiểu đường hoặc suy thận do biến chứng đái tháo đường. Tuy nhiên trong bất kỳ trường hợp nào, việc khống chế đường huyết kém đều làm tình trạng suy thận tiến triển nhanh hơn, hoặc biến chứng thận ở bệnh nhân đái tháo đường xuất hiện sớm hơn.

Đặc biệt trong các biến chứng cấp của tiểu đường như nhiễm toan ceton hay hôn mê tăng áp lực thẩm thấu do tiểu đường, việc cơ thể mất nước nghiêm trọng sẽ rất dễ làm bệnh nhân rơi vào tình trạng suy thận cấp và có thể phải chạy thận nếu tình huống yêu cầu.

Bác sĩ Tùng khuyến cáo, điều cơ bản nhất của người bệnh tiểu đường là tuân thủ điều trị, dùng thuốc và giữ gìn chế độ ăn uống theo khuyến cáo của bác sĩ, qua đó chăm sóc sức khỏe hạn chế các biến chứng đái tháo đường bằng cách kiểm soát lượng đường trong máu, huyết áp và mức cholesterol ổn định. Người bệnh cần xét nghiệm HbA1c ít nhất 2 lần một năm và xét nghiệm thường xuyên hơn nếu có sự thay đổi về đơn thuốc hoặc mắc thêm bệnh khác. Kiểm tra huyết áp thường xuyên theo tư vấn của bác sĩ đang điều trị. Giảm ăn muối và các thực phẩm chế biến sẵn. Ăn nhiều trái cây, rau củ có chất xơ hơn và hoạt động thể chất đều đặn ít nhất 30 phút/ngày.