Cứu bệnh nhân “sốc kép” do sốc nhiễm trùng và sốc tim

Nhờ sự hỗ trợ của máy ECMO trong suốt quá trình can thiệp, bệnh nhân sốc nhiễm trùng, tim thoi thóp được đặt stent nong mạch, tái thông dòng máu nuôi tim kịp thời.

ThS.BS.CKII Võ Anh Minh, Trưởng đơn vị Can thiệp Mạch vành – Trung tâm Can thiệp mạch BVĐK Tâm Anh TP.HCM cho biết, ông Bằng (63 tuổi, ngụ Q.5, TP.HCM) sốt cao từng đợt, đi tiêu phân lỏng liên tục trong 4 ngày. Cấp cứu tại bệnh viện Tâm Anh, huyết áp ông tụt còn 90/60mm, chỉ số EF còn 15% (EF < 50% cho thấy tim có dấu hiệu suy yếu, EF < 35% là suy tim nặng). Ông được chuyển khoa hồi sức để bác sĩ theo dõi, điều trị sát sao.

Vài ngày sau, sức khỏe ông Bằng chuyển biến xấu do tình trạng nhiễm trùng nặng diễn tiến đến sốc nhiễm trùng: huyết áp tụt xuống còn 70/40mmHg phải dùng thuốc vận mạch, suy tim nặng lên. Lúc này, dù được hồi sức tích cực kịp thời nhưng bệnh nhân nhanh chóng rơi vào trạng thái trụy tim, buộc phải chạy ECMO (hệ thống tim phổi nhân tạo) để duy trì sự sống.  

Ngày thứ ba chạy ECMO, ông Bằng lên cơn nhịp nhanh hai lần, huyết áp vẫn thấp. Ông được sốc điện và đặt máy tạo nhịp tạm thời do “bộ máy phát nhịp” của tim không còn hoạt động hiệu quả. Kết quả chụp mạch vành khẩn cấp cho thấy nhánh liên thất trước tắc mạn tính còn mạch vành phải tắc cấp hoàn toàn và nhánh động mạch mũ hẹp nặng. Đây chính là nguyên nhân gây cơn nhồi máu cơ tim, biến chứng sốc tim cho bệnh nhân có sốc nhiễm trùng.

Ngay lập tức, ca thủ thuật nong mạch đặt stent cho ông Bằng được tiến hành. Bệnh nhân phụ thuộc hoàn toàn vào máy ECMO trong suốt quá trình can thiệp, mạch đo được cũng nhờ máy tạo nhịp (mạch của người bệnh gần như bằng 0). Với tay nghề thành thạo Ekip đã tiếp cận được động mạch quay ở cẳng tay dù trái tim gần như ngừng đập. Chưa đầy 1 giờ sau, ekip hoàn thành thủ thuật với 3 stent được đặt, khơi thông dòng máu cho mạch vành phải. Về phòng hồi sức, dù vẫn chạy ECMO nhưng ông Bằng đã xuất hiện nhịp xoang, huyết áp nâng lên 110/60mmHg và ổn định. Siêu âm cũng ghi nhận tim co bóp mạnh hơn nhờ được cấp máu tốt. Một tuần sau, ông được cai ECMO, ngưng máy dội nghịch động mạch chủ và máy tạo nhịp tạm thời. Tình trạng suy tim của ông Bằng cải thiện đáng kể nhờ điều trị hồi sức tích cực và can thiệp sang thương hẹp nặng còn lại sau đó. Chức năng co bóp của tim tăng đáng kể từ 15% lên đến 45% nhờ được tưới máu tốt.

BS.CKII Huỳnh Ngọc Long, Giám đốc Trung tâm Can thiệp mạch, BVĐK Tâm Anh TP.HCM chia sẻ: “Bệnh nhân được can thiệp đặt stent trong lúc chạy ECMO là bước tiến mới trong lĩnh vực can thiệp mạch vành. Nếu không áp dụng phương pháp này, những trường hợp sốc tim, ngừng tuần hoàn như ông Bằng khó qua khỏi. Việc trang bị máy ECMO ngay trong phòng thông tim can thiệp đã giúp cứu sống nhiều bệnh nhân nặng, cho thấy ngành tim mạch can thiệp Việt Nam đã vươn tầm thế giới”.

Hành trình 45 năm nong mạch vành từ thô sơ đến hiện đại

Năm 1977, kỹ thuật nong mạch vành bằng bóng (PTCA) ra đời, lúc này chưa có stent nên tỷ lệ tắc cấp trong vòng một tháng sau nong rất cao (10%), và 40% bệnh nhân bị tái hẹp sau khi nong 12 tháng. Mãi đến năm 1989, stent trần đầu tiên mới xuất hiện, giúp giảm tỷ lệ tắc cấp xuống còn 1.7% và tái hẹp còn 20%. Vẫn chưa hài lòng với con số này, các nhà nghiên cứu tiếp tục tìm tòi để 10 năm sau (1999) phát minh ra stent phủ thuốc. Khi sử dụng loại stent này, y khoa ghi nhận tỷ lệ tái hẹp năm đầu giảm còn 5-10%.

Với mong muốn giảm tỷ lệ tái hẹp xuống dưới 5%, kỹ thuật đặt stent có sự hỗ trợ của hệ thống chụp mạch vành (DSA), siêu âm trong lòng mạch vành (IVUS) và nong stent tối ưu bằng bóng cứng lớn hơn được triển khai. So với khi đặt stent chỉ dùng kỹ thuật chụp mạch vành đơn thuần, sự kết hợp này cho kết quả tốt hơn: giảm tắc cấp – giảm tái hẹp – giảm tử vong – giảm biến chứng.

Bác sĩ Long giải thích, kỹ thuật chụp mạch DSA chỉ ghi nhận hình ảnh lòng mạch còn lại của mạch máu chứ không thấy được thành mạch máu. Trong khi đó, IVUS cho hình ảnh 3D sống động về lòng mạch và cả thành mạch máu. Nhờ vậy tối ưu hóa quá trình đặt stent: chọn được stent đường kính lớn nhất và dài nhất, stent nở trọn hoàn toàn. Tỷ lệ tắc cấp chỉ còn 0.44%, tái hẹp còn 1.6% trong năm đầu và 4.2% trong 3 năm tiếp theo.

Tiến bộ mới trong can thiệp mạch tại Bệnh viện Tâm Anh

Kế thừa và phát triển những kỹ thuật hiện đại hàng đầu thế giới, Trung tâm Can thiệp mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM được trang bị hệ thống máy móc hiện đại bậc nhất, áp dụng IVUS và dùng bóng cứng lớn hơn để nong mạch đặt stent. Kết quả đạt được tương đồng với kết quả của thế giới, giúp giảm tối đa tỷ lệ tắc cấp và tái hẹp.

Ngoài ra, Trung tâm còn trang bị hệ thống FFR/iFFR – đo phân suất lưu lượng mạch vành, giúp xác định chính xác tổn thương hẹp gây giảm lưu lượng máu đến nuôi tim. Kỹ thuật này hỗ trợ bác sĩ đánh giá, đưa ra quyết định và thực hiện các thủ thuật can thiệp tim và mạch chính xác nhất, giảm tối đa những biến chứng và di chứng sau can thiệp.

Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh cũng là đơn vị đầu tiên và duy nhất tại Việt Nam ứng dụng hệ thống IntraSight tích hợp hoàn toàn ngay trên hệ thống chụp mạch Azurion để thực hiện đánh giá siêu âm lòng mạch (IVUS) và sinh lý lòng mạch (iFR/FFR) giúp đo phân suất lưu lượng mạch vành không cần dùng thuốc Adenosin, đặc biệt có ý nghĩa cho nhóm đối tượng không thể thực hiện kỹ thuật FFR thường quy như: bệnh nhân block AV, người bị dị ứng, hen suyễn…

Đặc biệt, Trung tâm Can thiệp mạch Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM có hệ thống khoan cắt mảng xơ vữa vôi hóa bằng đầu khoan phủ kim cương (Rotablator), được chỉ định cho các trường hợp mạch máu bị tổn thương vôi hóa nặng nề mà kỹ thuật can thiệp thông thường không đạt hiệu quả, tránh cho bệnh nhân một cuộc mổ hở nhiều nguy cơ. Cùng với đó, các kỹ thuật tiến bộ như cắt bỏ huyết khối nội mạch (để loại bỏ cục máu động làm tắc nghẽn động mạch), cắt bỏ động mạch quay (loại bỏ các tổn thương vôi hóa phức tạp trong động mạch vành)… cũng hỗ trợ quá trình nong bóng đặt stent đạt hiệu quả tối ưu.

BS.CKII Huỳnh Ngọc Long, Giám đốc Trung tâm Can thiệp mạch bên hệ thống chụp mạch can thiệp số hóa xóa nền (DSA) Philips Azurion Robotic Ceiling FlexArm treo trần hiện đại với cánh tay robot xoay 360 độ

Sau 45 năm kể từ khi kỹ thuật nong mạch vành bằng bóng ra đời, chiến lược dùng stent phủ thuốc kết hợp IVUS và đặc biệt là nong trong stent với bóng cứng lớn hơn đã cho kết quả vượt mong đợi. Bệnh viện Tâm Anh đi đầu trong việc kế thừa và phát huy những kỹ thuật đặt stent hiện đại của thế giới, đã thực hiện thành công hàng trăm ca đặt stent đường kính thước “khủng” giúp tái thông dòng máu với tỷ lệ tái hẹp rất thấp. Song song đó, việc trang bị máy ECMO ngay trong phòng thông tim đã hỗ trợ rất nhiều cho những ca can thiệp tắc mạch vành nghiêm trọng, tính mạng “ngàn cân treo sợi tóc”.